to centralne pojęcie ajurwedy – starożytnej indyjskiej nauki o życiu i zdrowiu. Ajurweda opiera się na przekonaniu, że zdrowie jest wynikiem harmonii między ciałem, umysłem a siłami natury Ajurweda (ayurveda), starożytna medycyna indyjska, opiera się na przekonaniu, że zdrowie to harmonia między ciałem, umysłem a siłami natury. W centrum tego systemu znajdują się trzy dosze: Vata, Pitta i Kapha – podstawowe energie, czyli typy konstytucyjne, które określają, w jaki sposób człowiek funkcjonuje fizycznie, psychicznie i emocjonalnie W jej centrum znajdują się trzy dosze: vata, pitta i kapha – czyli trzy podstawowe energie lub typy konstytucyjne, które określają, jak funkcjonujemy fizycznie, psychicznie i emocjonalnie. Poznanie własnej dominującej doszy jest w tej tradycji uznawane za pierwszy krok do zrozumienia siebie – swoich mocnych stron, słabości, predyspozycji zdrowotnych, a nawet stylu myślenia Poznanie swojej dominującej doszy to pierwszy krok do zrozumienia siebie, swoich mocnych stron, słabości, predyspozycji zdrowotnych, a nawet stylu myślenia
Zgodnie z ajurwedyjską kosmologią cały wszechświat, w tym człowiek, zbudowany jest z pięciu żywiołów (pańcza mahabhuta): przestrzeni (eteru), powietrza, ognia, wody i ziemi W ajurwedzie cały wszechświat, w tym człowiek, zbudowany jest z pięciu żywiołów (panća mahabhuta): przestrzeni, powietrza, ognia, wody i ziemi. Dosze są dynamicznymi połączeniami tych żywiołów, tworzącymi energie wpływające na ciało i umysł – każdy człowiek posiada wszystkie trzy dosze jednocześnie, jednak zwykle dwie z nich dominują w większym stopniu Dosze to połączenia tych żywiołów, które tworzą dynamiczne energie wpływające na nasze ciało i umysł... Każdy człowiek ma wszystkie trzy dosze, ale zwykle dwie z nich dominują najbardziej. Dosze nie są przy tym rozumiane jako narządy czy substancje obecne w organizmie, lecz raczej jako trzy siły natury nieustannie działające w ciele i umyśle Nie są one narządami ani substancjami obecnymi w organizmie. Można je traktować jak trzy siły natury, które nieustannie działają w naszym ciele i umyśle.
Vata – energia ruchu
Dosza Vata powstaje z połączenia żywiołów przestrzeni i powietrza Dosza vata łączy w sobie przestrzeń i powietrze. Odpowiada ona przede wszystkim za ruch i komunikację w organizmie Vata odpowiada za ruch i komunikację. W ajurwedzie często mówi się o niej jako o energii wiatru, ponieważ metafora wiatru trafnie oddaje jej naturę – ruchliwą, zmienną i przenikającą Dosza vata to emanacja żywiołów przestrzeni i powietrza. Często w Ajurwedzie mówimy o niej jako o energii wiatru, bowiem metafora wiatru trafnie opisuje istotę doszy vata. Jej siedzibą są jelita, skąd zarządza wieloma układami i funkcjami organizmu Ajurweda naucza, że dosza vata swoją siedzibę ma w jelitach i stamtąd zarządza tymi wszystkimi układami oraz funkcjami organizmu. Osoby z dominującą Vatą są zwykle szczupłe i energiczne, kojarzone z lekkością, suchością i chłodem, lecz mogą być podatne na lęki i nieregularny sen Vata jest uważana za najbardziej dynamiczną doszę, wpływającą na wszystkie funkcje organizmu. Kojarzona jest z lekkością, suchością i chłodem. Osoby z dominującą Vatą są zazwyczaj szczupłe i energiczne, ale mogą być podatne na lęki i nieregularny sen. Przy nadmiarze tej energii może pojawiać się nerwowość, szybkie męczenie oraz zwiększona wrażliwość na zimno Osoba Vata może odczuwać nerwowość, szybkie męczenie się i zwiększoną wrażliwość na zimno.
Dosza Pitta to energia ognia i wody Dosza pitta to energia ognia i wody. Odpowiada za przemianę i metabolizm organizmu Pitta odpowiada za przemianę i metabolizm. Ogień jest tu trafną metaforą tego, co dla tej doszy najistotniejsze – reguluje ona sposób, w jaki trawiony jest nie tylko pokarm, ale też emocje, bodźce zewnętrzne i wszystko to, co jest doświadczane zmysłami, za sprawą wewnętrznego ognia trawiennego zwanego agni Ogień jest trafną metaforą opisującą to, co jest najistotniejsze w przypadku tej doszy. Dosza pitta zarządza naszym metabolizmem – reguluje to, w jaki sposób trawimy, czyli w jaki sposób nasze agni – wewnętrzny ogień trawienny „spala", czyli przetwarza pokarmy, ale także emocje, bodźce zewnętrzne i wszystko to, czego doświadczamy wszelkimi zmysłami. Ogień oznacza także światło, dlatego dosza Pitta zarządza również zmysłem wzroku Ogień to także światło, czyli coś dzięki czemu możemy widzieć – dosza pitta zarządza wzrokiem. Osoby typu Pitta są zwykle średniej budowy ciała, o silnej woli i inteligencji, lecz mogą być podatne na drażliwość, gniew i stany zapalne Osoby Pitta są średniej wielkości, o silnej woli, ale mogą być podatne na drażliwość i stany zapalne. Przy nadmiarze energii Pitta pojawiać się mogą drażliwość, gniew, stany zapalne skóry, zgaga oraz problemy trawienne, a osoby te bywają niecierpliwe i nadmiernie rywalizujące Przy nadmiarze energii Pitta pojawiają się drażliwość, gniew, stany zapalne skóry (trądzik, egzema), zgaga lub częste problemy trawienne. Osoby Pitta mogą być niecierpliwe i nadmiernie rywalizujące.
Dosza Kapha powstaje z połączenia żywiołów ziemi i wody Kapha natomiast to połączenie wody i ziemi. Odpowiada za budowę ciała, stabilność i odżywienie organizmu Kapha odpowiada za budowę, stabilność i odżywienie., a także za wzrost i odporność Odpowiada za stabilność, wzrost i odporność. Osoby typu Kapha mają zwykle krzepką budowę ciała i spokojny temperament, jednak mogą być podatne na letarg i nadwagę Osoby typu Kapha mają krzepką budowę i spokojny temperament, ale mogą być podatne na letarg i nadwagę. Przy nadmiarze energii Kapha pojawia się uczucie ciężkości, letarg, zatrzymywanie wody w organizmie oraz nadmierne wydzielanie śluzu, co może prowadzić do nadwagi, spadku motywacji i ogólnej stagnacji Nadmiar energii Kapha objawia się uczuciem ciężkości, letargiem, zatrzymywaniem wody i połykaniem śluzu, co może prowadzić do nadwagi. Osoba Kapha może być mniej zmotywowana, wolniejsza i odczuwać stagnację.
Dosze jako narzędzie, nie etykieta
W praktyce ajurwedyjskiej istotne jest rozróżnienie między konstytucją wrodzoną a chwilowym stanem zaburzenia – dosze nie są sztywnymi etykietami, lecz narzędziami do zrozumienia równowagi i nierównowagi w organizmie Bardzo ważne: dosze to nie etykiety, ale narzędzia do zrozumienia równowagi i nierównowagi w nas. Można na przykład mieć konstytucję typu vata-pitta, a jednocześnie doświadczać w danym momencie zaburzenia kaphy – wrodzony typ nie oznacza więc sztywnego wzorca zachowań, lecz raczej sposób, w jaki funkcjonują ciało i umysł, który warto nauczyć się rozumieć i wspierać Można mieć np. konstytucję vata-pitta, a obecnie doświadczać zaburzenia kaphy. To, że jesteś vatą, nie znaczy, że „masz być szczupły i nerwowy". Raczej: twoje ciało i umysł funkcjonują w określony sposób – a twoje zadanie to nauczyć się go rozumieć i wspierać.
Zasada równowagi i praca z doszami
Podstawową zasadą pracy z doszami w ajurwedzie jest reguła: "podobne wzmacnia podobne, przeciwne równoważy" Ajurweda uczy zasady „podobne wzmacnia podobne, przeciwne równoważy". Oznacza to na przykład, że osoba z nadmiarem cech Pitty – gorąca, intensywności – powinna unikać czynników nasilających te cechy, takich jak ostre jedzenie, upał czy nadmierna rywalizacja, a szukać równowagi poprzez chłód, łagodność i słodycz, również w wymiarze emocjonalnym Jeśli masz dużo cech pitty (gorąco, intensywność), unikaj rzeczy, które to nasilają, jak np. ostre jedzenie, upał czy rywalizacja. Szukaj równowagi przez chłód, łagodność, słodycz (również emocjonalną). Każda dosza ma przypisany własny "styl życia" i dietę sprzyjające harmonii, a istotną rolę w utrzymywaniu tej równowagi odgrywa również codzienny rytm dnia, zwany dinaczarją, oraz regularne praktyki oczyszczające Każda dosza ma swój „styl życia" i „dietę", która sprzyja harmonii. W ajurwedzie ogromną rolę odgrywa także rytm dnia (dinacharya), oczyszczanie.
Ajurweda traktuje przy tym balans dosz jako zjawisko płynne i dynamiczne, zależne od wielu czynników – pory roku, wieku, stylu życia czy stanu emocjonalnego. Dominacja Vaty, Pitty czy Kaphy nie jest więc czymś, do czego człowiek jest raz na zawsze przypisany Ajurweda uznaje, że balans doszy jest płynny, dynamiczny i zależny od wielu czynników. Dominacja Vaty, Pitty czy Kaphy nie musi być czymś, do czego jesteś uwiązany. Dosze mogą przechodzić przez różne fazy wzrostu i spadku, a także wzajemnie się ze sobą mieszać, odzwierciedlając naturalną zmienność i ewolucję, jaka cechuje również samego człowieka Dosze mogą przechodzić przez różne fazy wzrostu, spadku, mogą się także ze sobą mieszać. Natura jest pełna ewolucji i przemian - i ty także.
Na stronie ajurweda-joga.pl Ajurweda przedstawiana jest jako "starożytna wiedza o życiu", służąca harmonijnemu dobrostanowi i zdrowiu na poziomie fizycznym, mentalnym, psychicznym i duchowym – definicja w pełni zgodna z klasycznym rozumieniem systemu trzech dosz. Ofertę tę prowadzi Agnieszka Hari Kartar Kaur, konsultantka ajurwedy współpracująca od 2013 roku z zespołem dr. Partapa Chauhana z Jiva Ajurveda w Indiach, a jednocześnie naturoterapeutka specjalizująca się w przeciwdziałaniu skutkom stresu poprzez art-terapię, muzykoterapię, dietę, naukę głębokiego relaksu, zabiegi i masaże. Zrozumienie własnej konstytucji dozowej (Vata, Pitta, Kapha) stanowi w tym podejściu punkt wyjścia do indywidualnie dobranych zaleceń dietetycznych, terapeutycznych i stylu życia, oferowanych w ramach konsultacji indywidualnych prowadzonych online oraz podczas warsztatów i kursów organizowanych w całej Polsce.